HALK EDEB�YATI

Halk Edebiyat�, sözlü edebiyat�n uzant�s�d�r. Halk�n yaratt�� sözlü eserlerden olu�ur. Dil., biçim, konular, duyarl�klar bak�m�ndan halk kültürüne s�k� s�k�ya ba�l�d�r.

HALK EDEB�YATININ GENEL ÖZELL�KLER�

�slamiyet'ten önceki edebiyat�m�z�n �slam uygarl�� içindeki biçimidir. Bir anlamda sözlü edebiyat dönemimizin geli�mi� biçimi olarak dü�ünebiliriz.
Halk edebiyat� ürünleri yaz�l� de�ildir. Müzik e�li�inde sözlü olarak olu�ur.
Divan edebiyat�nda oldu�u gibi �iir yine egemen türdür.
�iirlerde ba�l�k yoktur, biçimiyle adland�r�l�r.
Naz�m birimi dörtlüktür.
Ölçü, hece ölçüsüdür, En çok yedili, sekizli, on birli kal�plar kullan�lm��t�r.
�iirlere genel olarak yar�m uyak hakimdir.
Dil halk�n konu�tu�u günlük konu�ma dilidir.
Halk edebiyat� gözleme dayal�d�r. Benzetmeler somut kavramlardan yararlan�larak yap�l�r. Söyledikleri her �ey gerçek ya�amdan al�nmad�r.

Özellikle 18. yüzy�ldan itibaren halk �airleri, divan �airlerinden etkilenerek aruzun belirli kal�plar�yla �iirler yazmay� denemi�lerdir. Hatta divan �iirinin mazmunlar�n� da kullanm��lard�r. Bu durumun ortaya ç�kmas�nda halk �airlerinin, ayd�nlar ve divan �airlerince hor görülmelerinin, de�ersiz ve güçsüz say�lmalar�n�n etkisi de vard�r.

Halk �iirinde �mâni� ve �ko�ma� tipi olarak iki ana biçim vard�r. Asl�nda az say�da olan öteki biçimler bu iki ana biçimden ç�km��t�r.

Dizelerin kümeleni�i, dizelerin hece say�s� ve uyak düzeni bak�m�ndan özellik gösterenler �biçim�, biçimi ne olursa olsun konu bak�m�ndan benzerlerinden ayr�lanlar da tür ad� alt�nda toplanm��t�r.

I. Anonim Halk �iiri Naz�m Biçimleri:

MÂN�: Halk �iirinde en küçük naz�m biçimidir. Yedi heceli dört dizeden olu�ur. Uyak düzeni aaxa �eklindedir. Birinci ve üçüncü dizeleri serbest, ikinci ve dördüncü dizeleri uyakl� mâniler de vard�r (xaxa).

Mânilerin ilk iki dizesi uya�� doldurmak ya da temel dü�ünceye bir giri� yapmak için söylenir. Temel duygu ve dü�ünce son dizede ortaya ç�kar. Ba�l�ca konusu a�k olmakla birlikte bunun d��nda türlü konularda da yaz�labilir.

Le beni eyle beni �pek yorgan düreyim

Elekten ele beni Aç koynuna gireyim

Alacaksan al art�k Aç�ld�kça ört beni

Dü�ürme dile beni Var oldu�un bileyim

Birinci dizesi yedi heceden az olan mâniler de vard�r. Dizeleri cinasl� uyaklarla kuruldu�u için böyle mânilere �Cinasl� Mâni� ya da �Kesik Mâni� denir.

Bugün al Sürüne

Yârim giymi� bugün al Madem çoban de�ilsin

�âd edersen bugün et Ard�ndaki sürü ne

Can al�rsan bugün al Ben bir körpe kuzuyum

Al kat beni sürüne

Beni böyle yand�ran

Sürüm sürüm sürüne

TÜRKÜ: Türlü ezgilerle söylenen anonim halk �iiri naz�m biçimidir. Söyleyeni belli türküler de vard�r. Halk edebiyat�n�n en zengin alan�d�r. Anadolu halk� bütün ac�lar�n� ve sevinçlerini türkülerle dile getirmi�tir.

Türkü iki bölümden olu�ur. Birinci bölüm as�l sözlerin bulundu�u bölümdür ki buna �bent� ad� verilir.

�kinci bölüm ise bentlerin sonunda yinelenen nakaratt�r. Bu bölüme �ba�lama� ya da �kavu�tak� denir.

Türküler, genellikle yedili, sekizli, on birli hece kal�plar�yla yaz�lm��t�r. Konular� çok de�i�ik olabilir. Ninniler de bu gruptand�r.

Sö�üdün yapra�� narindir narin

�çerim yan�yor d��ar�m serin ( bent )

Zeynep�i bu hafta ettiler gelin

Zeynebim Zeynebim anl� Zeynebim

Üç köyün içinde �anl� Zeynebim

( nakarat )

II. Â��k Edebiyat� Naz�m Biçimleri:

KO�MA: Halk edebiyat�nda en çok kullan�lan biçimdir. Genellikle hece ölçüsünün on birli (6+5 ya da 4+4+3) kal�b�yla yaz�l�r. Dörtlük say�s� üç ile be� aras�nda de�i�ir. �air ko�man�n son dörtlü�ünde ad�n� ya da mahlas�n� söyler. Uyak düzeni genellikle �öyle olur:

baba � ccca � ddda...

E�er benim ile gitmek dilersen

E�len güzel yaz olsun da gidelim

Bizim iller k�raçl�d�r a��lmaz

Yollar çamu kurusun da gidelim

...... ...... .....

Karac�o�lan der ki buna ne fayda

Hiç ra�bet kalmad� yoksula bayda

Bu ayda olmazsa gelecek ayda

Onbir ay�n birisinde gidelim

DESTAN: Dört dizeli bentlerden olu�an, oldukça uzun bir naz�m biçimidir. Kimi destanlarda dörtlük say�s� yüzden fazlad�r. Genellikle hece ölçüsünün on birli kal�b�yla yaz�l�r. Uyak düzeni ko�ma gibidir.

baba � ccca � ddda

Destan�n son dörtlü�ünde �air mahlas�n� söyler.

Konular� bak�m�ndan destanlar� sava�, yang�n, deprem, salg�n hastal�k, ünlü ki�ilerin ya�amlar�, mizahi....gibi gruplanad�rabiliriz.

Esnaf Destan�

...................................

Nalbant oldum k�rd�m nal�n ço�unu

Bir kat�r nallad�m dinle oyunu

Me�er acemiymi� bilmem huyunu

Çenemi teptirdim nal�n sökerken

Manav oldum elma armut tez çürür

Cambaz oldum ip üstünde kim yürür

Kasap oldum her gün gözüm kan görür

Yüre�im bay�ld� kana bakaraken

Ben bu sanatlar� bir bir dola�t�m

Tekrar gelip �airli�e bula�t�m

Kâmili mür�idin eline dü�tüm

Tekke-i a�k içre çile çekerken.

SEMÂ�: Hece ölçüsünün sekizli kal�b�yla yaz�l�r (4+4 durakl� ya da duraks�z). Dörtlük say�s� üç ile be� aras�nda de�i�ir. Semâilerin kendine özgü bir ezgisi vard�r ve bu ezgiyle okunur. Uyak düzeni ko�ma gibidir:

baba � ccca � ddda

Semâilerde daja çok sevgi, do�a, güzellik gibi konular i�lenir.

�ncecikten bir kar ya�ar Karac�o�lan e�melerin

Tozar Elif Elif diye Gönül sevmez de�melerin

Dedil gönül abdal olmu� �liklemi� dü�melerin

Gezer Elif Elif diye Çözer Elif Elif diye.

VARSA�I: Güney Anadolu bölgesinde ya�ayan Varsak Türklerinin özel bir ezgiyle söyledikleri türkülerden geli�mi� bir biçimdir. Dörtlük say�s� ve uyak düzeni �Semâi� gibidir. Varsa��lar yi�itçe, mertçe bir üslupla söylenir. Bu da dörtlüklerin içindeki �bre� �hey� �behey� gibi ünlemlerle sa�lan�r. Halk edebiyat�nda en çok varsa�� söylemi� �air Karacao�lan�d�r.

Bre a�alar bre beyler Behey elâ gözlü dilber

Ölmeden bir dem sürelim Vaktin geçer demedim mi

Gözümüze kara toprak Harami olmu� gözlerin

Dolmadan bir dem sürelim Beller keser demedim mi

Karaco�lan

TÜRKÜ: Hece ölçüsünün türlü kal�plar�yla söylenen ezgili, anonim �iirlerdir. Bazen de kime ait oldu�u bilinen �iirler, türkü formlar�yla söylenir. Türkülerde genellikle iki bölüm bulunur. Birincisi, �iirin iskeletini olu�turan �as�l bölüm� ; ikincisi �kavu�tak�t�r. Kavu�taklar, as�l bölümlerin aras�na gelerek onlar� birbirine ba�lar.

Â�IK EDEB�YATI NAZIM TÜRLER�

Â��k edebiayt� naz�m türleri genellikle ko�ma ve semâi biçimiyle yaz�l�r. Bu türler ko�ma ve semâilerden konular� bak�m�ndan ayr�l�r.

GÜZELLEME: Do�a güzelliklerini anlatmak ya da kad�n, at gibi sevilen varl�klar� övmek için yaz�lan �iirlerdir.

Dinleyin a�alar medhin eyleyim Yoku�a yukar� kekli seki�li

Elma yanakl�m�n kara ka�l�m�n �ni�e a�a�� tav�an bükü�lü

O gül yüzlerine kurban olay�m Dü�man�n görünce �ahin bak��l�

Dal gerdanl�m�n da s�rma saçl�m�n Ku�uya benziyor boynu k�rat�n

Noksani Köro�lu

TA�LAMA: Bir kimseyi yermek ya da toplumun bozuk yönlerini ele�tirmek amac�yla yaz�lan �iirlerdir.

Ormanda büyüyen adam azg�n�

Çar��da pazarda insan be�enmez

Medres kaçk�n� softa bozgunu

Selam vermek için kesan be�enmez

Kazak Abdal

KOÇAKLAMA: Co�kun ve yi�itçe bir üslupla sava� ve dövü�leri anlatan �iirlerdir.

Köro�luyum medhim merde ye�ine

Koç yi�it de�i�mez cengi dü�üne

Sere serpe gider dü�man önüne

Ölümü kar��lar meydan içinde

A�IT: Bir kimsenin ölümü üzerine duyulan ac�lar� anlatmak amac�yla söylenen �iirlerdir (Anonim halk �iiri ürünü olan a��tlar da vard�r).

Civan da can�na böyle k�yar m�

Hasta ba��n ta� yast��a koyar m�

Ergen k�za beyaz bezler uyar m�

Al giy all� balam �allar�n hani

H�fzi

MUAMMA: Kapal� bir biçimde anlat�lan bir olay�n ya da bilginin okuyucu taraf�ndan anla��lmas�n�, bunlarla ilgili sorular�n cevapland�r�lmas�n� isteyen bir tür manzum bilmecedir.

NAS�HAT: Bir �ey ö�retmek,bir dü�üncenin yay�lmas�na çal��mak gibi amaçlarla söylenen didaktik �iirlerdir.

NOT: �Destan, ilahi, nefes ve deme�, hem birer naz�m biçimi, hem de tür olarak de�erlendirilir

HALK �A�RLER�N�N GRUPLANDIRILMASI

Halk �airleri, halk �iirinin yerle�mi� kurallar�na ba�l� kalmakla birlikte, türlü kültürel nedenlerle dil, anlat�m, ölçü kullan�m� bak�m�ndan farkl� yöneli�ler içine girebilmektedirler. Ayr�ca ya�ad�klar� çevre de onlar�n sanat anlay��lar�n� farkl�la�t�ran bir etmen olarak kar��m�z� ç�kmaktad�r. Halk �airlerini, i�te bu gibi noktalar� dikkate alarak �öyle ay�r�yoruz:

GÖÇEBE(GEZG�N) �A�RLER

Bir yere ba�l� kalmadan gezerler. Genellikle e�itim görmedikleri için, Divan Edebiyat��ndan etkilenmezler. Dilleri sadedir. Hece ölçüsüne ba�l�d�rlar. Geleneksel �iir anlay��n� sürdürürler.

YEN�ÇER� �A�RLER

Osmanl�lar zaman�nda askerlik, hayat boyu süren bir meslekti. Orduda görev aras�nda �airler yeti�mi�tir. Bunlar, kat�ld�klar� sava�larla ilgili yi�itlik �iirleriyle dikkati çekerler. Dil, anlat�m, ölçü bak�m�ndan, göçebe �airler gibi geleneksel �iir anlay��na ba�l�d�rlar.

3. KÖYLÜ �A�RLER

Hayatlar� köylerde, kasabalarda geçer. Büyük kentlerle ilgileri olmad�� için, kent kültüründen, Divan Edebiyat��ndan etkilenmeden, halk �iiri geleneklerine ba�l� kalm��lard�r.

4.KENTL� �A�RLER

Genellikle Divan Edebiyat��n�n etkisinde kal�rlar. Hem Halk, hem de Divan Edebiyat� tarz�nda �iirler söylerler. Dillerinde Arapça ve Farsça sözcüklerin oran� yüksektir. Hece ölçüsüyle birlikte aruza da yer verirler.

5. TASAVVUF (TEKKE ) �A�RLER�

Tekkelerde yeti�tikleri, din ve tasavvuf konusunda e�itim gördükleri için, dilleri, göçebe, yeniçeri ve köylü �airlere göre bazen daha a��rd�r. Zaman zaman Divan Edebiyat��n�n dil, anlat�m, biçim, ölçü özelliklerini ta��yan �iirler söylerler. Örne�in Yunus Emre bile, aruz ölçüsü ve mesnevi düzeniyle Risaletü�n-Nushiyye adl� bir eser vermi�tir.

HALK ÖYKÜLER�

Halk öyküleri, destanlar�n zamanla biçim ve öz de�i�imine u�ramalar� sonunda ortaya ç�km�� sözlü eserlerdir. Anonimdir. Ba�l�ca türleri �unlard�r:

1. DESTAN ÖYKÜLER

Destanlardaki ola�anüstülük gibi baz� özellikleri koruyan halk öyküleridir XIII.-XIV.yüzy�lda Do�u Anadolu�da ortaya ç�kan Dede Korkut Öyküleri ile Köro�lu Öyküsü, bu türün tan�nm�� örnekleridir.

2. A�K ÖYKÜLER�

�ki sevgilinin a�k�n�, bunlar�n kavu�mas�n� önleyen engellerle mücadelesini anlatan öyküler olup en tan�nm��lar� Kerem ile Asl�, Emrah ile Selvi, Asuman ile Zeycan ,A��k Garip.v.b.�dir.

D�N� ÖYKÜLER

�slamiyet�in yay�lmas�na katk�lar� olan ki�ilerin hayatlar�n� ve mücadelelerini temel alan öykülerdir .Hz. Ali�nin sava�lar�n� anlatan Kan Kalesi Cengi, Hayber Kalesi Cengi; Anadolu�da �slamiyet�in yay�lmas� için mücadele eden komutanlar�n sava�lar�n� anlatan Battal Gazi Öyküsü, Dni�ment Gazi Öyküsü gibi sözlü, anonim eserler, bu türün örnekleri aras�nda yer al�r.

TEKKE EDEB�YATI NAZIM TÜRLER�

Din ve tasavvufla ilgili kavram� duygu, dü�ünce, ilke ve kurallar� halka yaymak amac�yla bir tarikata ba�l� �airlerce yaz�lan �iirlerdir.

�LAH�: Din ve tasavvuf konular�n�n i�lendi�i �iirlere �ilahi� denir. Tanr�y� övmek, ona yalvarmak için yaz�lan �iirlerdir. Özel bir ezgiyle okunur. Ko�ma gibi uyaklanan ilahilerde 4-4 durakl� 8�li ölçü kullan�l�r.

Cennet cennet dedikleri

Birkaç kö�kle birkaç huri

�steyene ver sen an�

Bana seni gerek seni

Yunus Emre

NEFES: Bekta�i �airlerinin yazd�klar� tasavvufi �iirlere denir. Nefeslerde genellikle Hz. Muhammet ve Hz. Ali için de övgüler bulunur.

Pir Sultan Abdal �âh�m�z

Hakk�a ula��r yolumuz

On iki imam katar�m�z

Uyamazs�n demedim mi

Aleviler, bu türde yaz�lm�� olan �iirlere �DEME� ad�n� verirler.

�lahi, nefes ve demeler, bestelenerek söylenir.

�ATH�YÂT-I SOF�YÂNE: �nançlardan alayl� bir dille söz eder gibi yaz�lan �iirlerdir. Görünü�te saçma san�lan bu sözlerin, yorumland��nda tasavvufla ilgili türlü kavramlara de�indi�i anla��l�r. Bu tür �iirlere genellikle Bekta�i �airlerinde rastlan�r. Medrese hocalar�na göre bu �athiyeler küfür say�l�r.

Yücelerden yüce gördüm

Erbabs�n sen koca Tanr�

Âlem okur kelâm ile

Sen okursun hece Tanr�

Asi kullar yaratm��s�n

Vars�n �öyle dursun deyü

Anlar� koymu� orada

Sen ç�km��s�n uca Tanr�

Kaygusuz Abdal yaradan

Gel içegör �u cür�adan

Kald�r perdeyi aradan

Gezelim bilece Tanr�

NOT: Manzum olmayan Anonim Halk Edebiyat� ürünleri de vard�r. Bunlar� masallar, halk öyküleri (Kerem ile Asl�, Arzu ile Kamber, Battal Gazi, Hz. Ali Cenkleri.........), bilmeceler, atasözleri, deyimler, Karagöz ve ortaoyunlar� �eklinde s�ralayabiliriz.

HALK EDEB�YATININ ÖNEML� �A�RLER�

YUNUS EMRE: (13.yy) Tasavvuf dü�üncesini benimseyen �air Tanr� a�k�n� ve insan sevgisini dile getirmi�tir.

Tekke edebiayt�n�n en lirik �airidir. Halk�n konu�tu�u Türkçeyi bir edebiyat dili haline getirmi�tir. Yal�n ve içten bir söyleyi�i vard�r. Zaman zaman aruz ölçüsüyle ve divan edebiyat� anlay��yla da �iirler yazm��t�r.

Tüm insanlar�n e�it ve karde� oldu�una inanm��; dil, din, �rk ayr�m� yap�lmas�na kar�� ç�km��t�r. Türkçe divan sahibi ilk �airdir. Ayr�ca Risaletü�n-Nushiyye adl� ö�retici bir mesnevisi vard�r.

HACI BAYRAM VEL� : XIV.yüzy�l ikinci yar�s�yla XV. Yüzy�l�n ilk yar�s�nda ya�am�� bir tasavvuf �airidir. Bayramiyye tarikat�n� kurmu�tur. Yunus Emre etkisinde sade bir dil ve lirik bir anlat�mla dile getirdi�i �iirlerinden yaln�zca birkaç tanesi bilinmektedir.

KAYGUSUZ ABDAL: (16.yy) Softa görü�le alay eden özgür dü�ünceli bir Bekta�i �airidir. Hem heceyle hem de aruzla yaz�lm�� iirleri vard�r.

P�R SULTAN ABDAL: (16.yy) Alevi-Bekta�i �iir gelene�inin en ünlü �airidir. Dinsel inançlar�n etkili oldu�u bir ayaklanman�n önderli�ini yapm��, as�larak öldürülmü�tür. �iirini bir araç olarak kullanmas�na ra�men kuru bir ö�reticili�e dü�memi�, �iirini duygu yönünden de beslemi�tir.

KÖRO�LU: (16.yy) Ço�unlukla koçaklama türünde örnekler vermi� co�kulu �iirler söylemi�tir. Bolu Beyi�yle olan mücadelesi efsanele�en �air, halk�n gönlünde yerini alm��t�r.

KARACAO�LAN: (17.yy) Din d�� konularda yazm��, ya�ama sevinci, insan ve do�a sevgisini dile getirmi�tir. Â��k edebiyat�n�n duygu yönünden en zengin ve güçlü �airidir.. Hayat� hakk�nda kesin bilgilere sahip olmad��m�z Karacao�lan��n XVI ya da XVII . yüzy�lda Güneydo�u Anadolu bölgesinde ya�ay�p dola�t�� san�lmaktad�r. �air Toroslar�da, Türkmen boylar� aras�nda yeti�mi�; göçebe bir �air olarak Anadolu içinde ve d��nda gezmi�tir. Geleneksel �iirin dil, anlat�m, ölçü anlay��ndan ayr�lmadan a�k, do�a, ölüm, ayr�l�k gibi temalar� i�lemi�tir;özellikle ko�ma ve semai biçimlerinde büyük ba�ar� kazanm��t�r.

GEVHER�: (17.yy) Aruz ölçüsünü de s�kça kullanan K�r�ml� bir halk ozan�d�r.

DERTL�: (19.yy) Toplumsal yergi içerikli, softal��, yobazl�� ele�tiren �iirleriyle tan�nan Bolu�lu bir halk ozan�d�r.

DADALO�LU: (19.yy) Çukurova yöresinde yeti�en halk �airlerindendir. Türkmen boylar�n�n yerle�ik hayata geçirilmesi için 1865�te yöreye yollanan F�rka-i �slahiye adl� Osmanl� ordusuyla Türkmenler aras�ndaki çat��malara kat�lm��, bu olaylar� yi�itçe bir eda ile koçaklamalar�na yans�tm��t�r. Ayr�ca a�k ve do�adan söz eden �iirleri de ba�ar�l�d�r. �iirlerini temiz bir halk diliyle ve hece ölçüsü ile yazm��t�r.

Â�IK VEYSEL: XX. yüzy�l halk �airidir. �ark��la�da do�up büyümü�, Cumhuriyetin onuncu y�l�nda Ankara�ya gelerek �iirlerini okumu�, bundan sonra ünü yay�lmaya ba�lam��t�r. Çocuklu�unda geçirdi�i çiçek hastal��yla gözünü kaybeden A��k Veysel; genellikle gezgin bir hayat sürmü� ; kent kent dola�arak a�ktan, do�adan , karde�likten, birlikten, bar�� içinde ya�amaktan ve insan� insan yapan erdemlerden bahseden �iirlerini saz e�li�inde söylemi�; bu içeri�in halka yak�n dü�mesi , ona kitlesel bir sevginin do�mas�na yol açm��t�r. Tasavvuf felsefesinin kazand�rd�� ho�görü anlay��, �iirinin temellerinden biridir. �iirlerini Deyi�ler, Saz�mdan Sesler adl� iki kitapta toplam��t�r. Son olarak tüm �iirlerini , Ümit Ya�ar O�uzcan taraf�ndan Dostlar Beni Hat�rlas�n ad�yla yay�mlanm��t�r

(Al�nt�)kaynak

23/10/2008 | Kategori: EDEB�YAT KONULARI | Yorum ( 0 ) Yorum yaz! Baglanti

EDEB�YAT TER�MLER�

Abstre: Bir kitab�n özeti.

Acaib-i Seb'a-i Alem: Dünyan�n Yedi Harikas�. Piramitler/ M�s�r, Asma Bahçeler/ Babil, Artemis Tap�na��/ Efes, Zeus Heykeli/ Olimpus, Mozeleum/ Bodrum, Fener/ �skenderiye, Helyos heykeli/ Rodos.

Akrosti�: M�sra ba�lar�n�n ilk harfleri yukar�dan a�a��ya bir özel ad� gösteren �iir.

Alegori: Bir duyguyu, dü�ünceyi, kavram� ya da varl��, ba�ka bir varl�k yard�m�yla sembolize edip gösterme sanat�.

Anagram: Harfde�.

Anakiklik: tersinden okununca gene ayn� anlam� veren söz ya da cümle.

Asonans: Yar�m kafiye.

Barok: A��r� derecede süslü sanat tutumu.

Biyografi: Bir insan�n hayat�n� anlatan eser.

Burlesk: Kaba, a��r� ve baya�� komiklik.

Cinas: Yaz�l��, söyleni�i bir, anlam� ayr� olan iki sözcü�ü birarada bulundurma sanat�.

Darb-� Mesel: Atasözü

Didaktik: Amac� bir�ey ö�retmek olan eser.

Egzistansiyalizm: Varolu�çuluk.

Ekspresyonizm: D��avurumculuk.

Empresyonizm: �zlenimcilik.

Entimizm: �çtencilik.

Epigrafi: yaz�tlar� inceleyen bilim.

Epilog: Son deyi�.

Epizod: Bir hikayede, �iirde as�l olaya kar��an ikinci derecede önemli bir olay.

Etimoloji: Kelimelerin hangi kökten geldi�ini inceleyen bilim.

Fars: Komedinin, sanat yönü yoksul, kaba bir türü.

Fütürizm: Gelecekçilik.

Galat-� Me�hur: yayg�n yanl��.

Haile: Tragedya.

Hamaset: Kahramanl�k.

Itnab: Gereksiz yere sözü uzatma.

�caz: Az sözle çok �ey anlatabilmek.

�ntak: Hayvanlar� ya da cans�z cisimleri konu�turma.

�roni: Tersini söyleyerek alay etme.

�stiare: ��retileme.

Kinaye: Bir sözün hem gerçek, hem de mecazi anlam�yla kullan�lmas�.

Klasik: Eski Yunan ve Latin sanat ve edebiyat�yla ilgili.

Lirizm: �nsan duygular�n�n çok etkili ve co�kun olarak anlat�lmas�.

Martaval: H�d�rellez sabah�, mani küpünden, niyet edip mani çekerek, niyet sahibine okumak.

Mazmun: Anlam, kavram.

Mecaz: Bir sözün as�l anlam�ndan ba�ka bir anlamda kullan�lmas�.

Nazire: Bir �airin, çok be�endi�i ba�ka birine ait bir �iiri model alarak yazd�� iir.

Nesir: düz yaz�.

Nihilizm: Hiççilik.

Pesimizm: Kötümserlik.

Pitoresk: �nsan akl�nda resim gibi bir hayal uyand�rabilen söz ya da yaz�.

Pragmatizm: Faydac�l�k.

Prolog: Öndeyi�.

Pürizm: Dilde ar�c�l�k.

Salname: Y�ll�k.

Semantik: kelimelerin anlamlar�n� ara�t�ran bilim.

Septisizm: �üphecilik.

Te'lif: Eser yazmak.

Te�bih: Benzetme sanat�.

Tevriye: Bir sözü iki anlamda kullanma sanat�.

Verizm: Do�ruculuk.

Vodvil: Bir tür komedi.

23/10/2008 | Kategori: EDEB�YAT KONULARI | Yorum ( 0 ) Yorum yaz! Baglanti

T�RK EDEB�YATI -100 TEMEL ESER

100 TEMEL ESER

TÜRK EDEB�YATI
1	• M. Kemal Atatürk	-Nutuk
2	• Kutadgu Bilig'den Seçmeler
3	• Dede Korkut Hikâyeleri
4	• Yunus Emre Divan�'ndan Seçmeler
5	• Mevlana	-Mesnevî'den Seçmeler
6	• Nasreddin Hoca F�kralar�ndan seçmeler
7	• Divan �iirinden Seçmeler
8	• Halk �iirinden Seçmeler
9	• Evliya Çelebi	-Seyahatnâmesi'nden Seçmeler
10	• Kerem ile Asl�
11	• Samipa�azade Sezai	-Sergüze�t
12	• Halit Ziya U�akl�gil	-Mai ve Siyah
13	• Hüseyin Rahmi Gürp�nar	-Kuyruklu Y�ld�z Alt�nda Bir �zdivaç
14	• Ahmet Rasim	-�ehir Mektuplar�
15	• Ahmet Hikmet Müftüo�lu	-Ça�layanlar
16	• Ömer Seyfettin	-Hikâyelerden Seçmeler
17	• Mehmet Âkif Ersoy	-Safahat
18	• Ahmet Ha�im	-Bize Göre
19	• Yahya Kemal Beyatl�	-E�il Da�lar
20	• Yahya Kemal Beyatl�	-Kendi Gök Kubbemiz
21	• Abdulhak �inasi Hisar	-Bo�aziçi Mehtaplar�
22	• Ru�en E�ref Ünayd�n	-Diyorlar ki
23	• Yakup Kadri Karaosmano�lu	-Kiral�k Konak
24	• Yakup Kadri Karaosmano�lu	-Yaban
25	• Refik Halit Karay	-Memleket Hikâyeleri
26	• Refik Halit Karay	-Gurbet Hikayeleri
27	• Halide Edib Ad�var	-Sinekli Bakkal
28	• Halide Edib Ad�var	-Mor Salk�ml� Ev
29	• Re�at Nuri Güntekin	-Anadolu Notlar�
30	• Re�at Nuri Güntekin	-Çal�ku�u
31	• Falih R�fk� Atay	-Çankaya
32	• Falih R�fk� Atay	-Zeytinda��
33	• Faruk Naf�z Çaml�bel	-Han Duvarlar�
34	• Naz�m Hikmet	-Memleketimden �nsan Manzaralar�
35	• �evket Süreyya Aydemir	-Suyu Arayan Adam
36	• Memduh �evket Esendal	-Aya�l� ile Kirac�lar�
37	• Peyami Safa	-Dokuzuncu Hariciye Ko�u�u
38	• Peyami Safa	-Fatih-Harbiye
39	• Nihad Sami Banarl�	-Türkçe'nin S�rlar�
40	• Ahmet Hamdi Tanp�nar	-Be� �ehir
41	• Ahmet Hamdi Tanp�nar	-Sahnenin D��ndakiler
42	• Samiha Ayverdi	-�brahim Efendi Kona��
43	• Necip Faz�l K�sakürek	-Çile
44	• Sabahattin Ali	-Kuyucakl� Yusuf
45	• Ahmet Kutsi Tecer	-�iirler
46	• Ahmet Muhip D�ranas	-�iirler
47	• Â��k Veysel	-Dostlar Beni Hat�rlas�n
48	• Orhan Veli	-Bütün �iirleri
49	• Cahit S�tk� Taranc�	-Otuzbe� Ya� (Bütün �irleri)
50	• Kemal Tahir	-Esir �ehrin �nsanlar�
51	• Orhan Kemal	-Eskicinin O�ullar�
52	• Sait Faik Abas�yan�k	-Kay�p Aran�yor
53	• Sait Faik Abas�yan�k	-Hikâyelerinden Seçmeler
54	• Halikarnas Bal�kç�s�	-Aganta Burina Burinata
55	• Kemal Bilba�ar	-Cemo
56	• Samim Kocagöz	-Kalpakl�lar
57	• Tar�k Bu�ra	-Küçük A�a
58	• Necati Cumal�	-Tütün Zaman�
59	• R�fat Ilgaz	-Karartma Geceleri
60	• Orhan Hançerlio�lu	-7. Gün
61	• Fakir Baykurt	-Kaplumba�alar
62	• Faik Baysal	-Drina'da Son Gün
63	• Abbas Sayar	-Y�lk� At�
64	• Haldun Taner	-Hikâyelerinden Seçmeler
65	• O�uz Atay	-Bir Bilim Adam�n�n Roman�
66	• Aziz Nesin	-Ya�ar Ne Ya�ar Ne Ya�amaz
67	• Sabahattin Kudret Aksel	-Gazoz A�ac�
68	• Yusuf At�lgan	-Anayurt Oteli
69	• Cemil Meriç	-Bu Ülke
70	• Ord. Prof. Dr. Ali Fuat BA�G�L	-Gençlerle Ba�ba�a
71	• Naki Tezel	-Türk Masallar�
72	• Salâh Birsel	-Bo�aziçi ��ng�r M�ng�r
73	• Bahattin Özki�i	-Sokakta
DÜNYA EDEB�YATI
74	• Beydeba	-Kelile veDimne
75	• Eflatun	-Devlet
76	• Eflatun	-Sokrates'in Savunmas�
77	• Sadi	-Gülistan
78	• Servantes	-Don Ki�ot
79	• Balzac	-Vadideki Zambak
80	• Viktor Hugo	-Sefiller
81	• Goethe	-Faust
82	• Daniel Daefo	-Robenson Cruzoe
83	• Dostoyevski	-Suç ve Ceza
84	• Gogol	-Ölü Canlar
85	• Turgenyev	-Babalar ve O�ullar
86	• Tolstoy	-Sava� ve Bar��
87	• Gustav Flaubert	-Madam Bovary
88	• Charles Dickens	-�ki �ehrin Hikâyesi
89	• Knut Hamsun	-Açl�k
90	• Jack London	-Beyaz Di�
91	• Rabindranath Tagore	-Gora
92	• Ernest Hemingway	-Çanlar Kimin �çin Çal�yor
93	• William Faulkner	-Ses ve Öfke
94	• �vo Andriç	-Drina Köprüsü
95	• Paniat �strati	-Akdeniz
96	• John Steinbeck	-Fareler ve �nsanlar
97	• M Selimoviç	-Dervi� Ve Ölüm
98	• Cengiz Da�c�	-Onlar da �nsand�
99	• Cengiz Aytmatov	-Beyaz Gemi
100	• Cengiz Aytmatov	-Gün Olur Asra Bedel

22/10/2008 | Kategori: EDEB�YAT KONULARI | Yorum ( 0 ) Yorum yaz! Baglanti

D�VAN EDEB�YATI �A�RLER� ��RLER�

�EYH�

1371 y�l�nda Kütahya’da do�du�u rivayet edilmektedir. As�l ad� Sinaneddin Yusuf’tur. �lkö�renimini Kütahya’da yapt� ve �rana’a gitti. Orada tasavvuf, edebiyat ve göz hekimli�i üzerinde çal��t�. Kendisine Hekim Sinan da denilmi�tir. Ankara’da Hac� Bayram Veli’ye ba�land�. Çelebi Sultan Mehmed’in iyile�mesine vesile oldu�u için 1415 y�l�nda Hekim Ba��l��a getirildi. �airli�i ve bilgisi sebebiyle devrin büyüklerinden ilgi ve iltifat gördü. 126 beyitli olan Hârname adl� mesnevisi Divan Edebiyat�n�n ilk satirik mesnevisidir. 1431 y�l�nda vefat etmi�tir. �airin bir Divan’� vard�r.

------------------------------------

HARNAME

Bir e�ek var idi zaif ü nizâr
Yük elinde kat� �îkeste vü zâr

Gâh odunda vü gâh suda idi
Dün ü gün kahr ile k�suda idi

Ol kadar çeker idi yükler a��r
Ki teninde tü komam��t� ya��r

Nice tü kalmam��t� et vü deri
Yükler alt�nda kane döndü deri

Arkas�ndan al�nca palan�
Sanki it artu�uydu kalan�

Birgün �ss� eder himâyet ana
Yani kim gösterür inâyet ana

Ald� palan�n� vü sald� ota
Otlayurak biraz yürüdü öte

Gördi otlakta yürür öküzler
Odlu gözler ü gerlü gö�üzler

Sömürüp öyle yerler otla��
Ki k�l�n çekicek damar ya��

Boynuzu ba’z�s�n ay gibi
Kimünün halka halka yay gibi

Ne yular derdi ne gam-� palan
Ne yük alt�nda haste vü nâlân

Acebe kalur ü tefekkür eder
Kendü ahvâlini tasavvur eder

Ki biraz bunlarunla hilkatde
Elde ayakta �ekl ü sûretde

Bunlar�n ba�lar�na taç neden
Bize bu fakr ü ihtiyâç neden

Bizi ger arpa ok u yay etti
Bunlar�n boynuzun kim ay etti
...
Bât�l isteyü hakdan ayr�ld�m
Boynuz umdum kulaktan ayr�ldum

�eyhi

--------------------------------------------

GAZEL

Bahâr mevsimidir hemdem-i sabâ olal�m
Gül ile dost kohusuyle â�inâ olal�m

Çü devr-i lâledir ihlâs ile kadeh tutal�m
Niteki nerkis olur mest-i bîriyâ olal�m

Zamâne s�rr�n� ko gonce gibi ser-beste
Çemen safâs�na gül gibi dil-kü�â olal�m

Cihan fütûhuna Cem câmd�r demi� miftâh
Gelin mülâzim-i câm-i cihan-nümâ olal�m

Amelde ücret umunca gurûr-i tâat ile
Günehte muntaz�r-i rahmet-i Hudâ olal�m

Bahâr-i tevbeye �eyhî cünû demi� âkil
Bugün muvâfakat et irte pârsâ olal�m.
�eyhi

-----------------------------------------------

�EYH GAL�P

1757 y�l�nda �stanbul'da do�du. Babas� da Mevlevî bir �airdi. Mevlevî çevrelerinde ya�ad�. Konya'ya gitti. Mevlânâ Dergâh�nda girdi�i çileyi bitirerek �stanbul'a döndü. Bir süre sonra Galata Mevlevihanesi'ne �eyh oldu. Ölümüne kadar ir�ad görevini sürdürdü. Önceleri Es'ad, sonralar� ise Gâlib mahlas�yla �iirler yazd�. Sebk-i Hindî etkisinde "yeni tarz" �iirler yazd�. Klasik edebiyat�m�z�n son büyük �airi say�lmaktad�r. 1799 y�l�nda öldü. Hüsn ü A�k ve Dîvân'�, �iirimizin an�t eserlerindendir.

GAZEL-1

Yine zevrak- � derûnum k�r�l�p kenâre dü�tü
Dayan�r m� �î�edir bû reh-i seng-sâre dü�tü

O zaman ki bezm-i candâ bölü�üldü kâle-î kâm
Bize hisse-î mahabbet dil-i pâre pâre dü�tü

Gehi zîr-i serde destî geh ayâ�� koltu�unda
Dü�e kalka haste-î gam derd-i lûtf-� yâre dü�tü

Eri�ip behâra bülbül yenilendi sohbet-î gül
Yine nevbet-î tahammül dil-i bî-karâre dü�tü

Meh-i burc-� âr�z�ndâ gönül oldu bu hâle mâil
Bana kendi taliimden bu siyeh sitâre dü�tü

Süzülüp o çe�m-i âhû dedi zevk-� vasla Yâ Hû
Bu de�ildi neyleyim bû yolum intizâre dü�tü

Reh-i Mevlevîde Gâlib bu s�fatla kald� hayran
Kimi terk-i nâm u ni�âne kimi i’tibâre dü�tü
�EYH GAL�P

---------------------------------------------------

GAZEL-2

Gül âte� gülbün âte� gül�en âte� cûybâr âte�
Semender-t�ynetân-� a�ka bestir lâlezâr âte�

Heman ey sâkî bir sagar tutu�ur dest-i dildâre
Gazeble bezme geldi �em’-i meclisve� yanâr âte�

Nesîm âte� ç�kard� gonce-î çe�m-î ümîdimden
B�rakt� gül�en-î âmâlime berk-� behâr âte�

Hayâl-i hasret-i hâlinle âh ettikçe u��âk�n
�eb-i firkatte her dem ahterân eyler nisâr âte�

Banâ düzahtan ey meh dem urur gülzârlar sensiz
D�raht âte� nihâl âte� gül âte� berk ü bâr âte�

Çerâg-� bezm-i hecri oldu�um yapm�� yak��t�rm��
Gönül pervânesine vuslat âte� intizâr âte�

Me�er kilk-i sebük-cevlân�m olmu� germ-rev Gâlib
Zemîn âte� zaman âte� bütün nak� u nigâr âte�

�EYH GAL�P

---------------------------------------------------

GAZEL-3

Efendimsin cihandâ itibar�m varsa sendendir
Miyân-� â��kandâ i�tihâr�m varsa sendendir

Benim feyz-hayât�m hâs�l� ruh-� revân�ms�n
E�er sermâye-i ömrümde kâr�m varsa sendendir

Veren bû suret-i mevhuma revnak reng-i hüsnündür
Gülistân-� hayâlim nev-bahâr�m varsa sendendir

Felekten zerre mikdâr olmad�m devrinde rencide
Ger ey mihr-i münevver âh u zâr�m varsa sendendir

Senin pervâne-i hicrân�n�m sen �em’-i vuslats�n
Be her �eb hâhi�-i bus u kinâr�m varsa sendendir

�ehid-i a�k�n oldum lâlezâr-� dâ�d�r sinem
Çerâg-� türbetim �em’-i mezâr�m varsa sendendir

Gören ser-ge�telikte gird-bâd-� de�t zanneyler
Fenâ-ender fenây�m her ne vâr�m varsa sendendir

Niçün âvâre k�ld�n gevher-i galtân�n olmu�ken
Gönül âyinesinde bir gubâr�m varsa sendendir

�afak-tâb eyledin peymânemi hûn-âb ile sâkî
Sabâh-� sohbet-i meyde humâr�m varsa sendendir

Sanâd�r ilticâs� Galib’in yâ Hazret-i Munlâ
Ba��mda bir külâh-� iftihâr�m varsa sendendir

�EYH GAL�P

-----------------------------------------------

�EREF HANIM

�stanbul’da do�du. Kültürlü bir aileden gelmi� ve kendini aile çevresinde yeti�tirmi�tir.
�EYH GAL�B:Mahmud ve Valide Sultan’a medhiyeler yazm��t�r. Dindar ve Mevlevîtarikat�na mensup bir kimsedir. Divan’�ndan Mevlânâ ve Mevlevî büyükleri için yaz�lm�� iirler vard�r.Kulland�� naz�m �ekilleri, dil ve ifade özellikleri onu kad�n �airlerimiz aras�nda önemli bir kazanmas�na vesile olmu�tur. Ölüm tarihi, k�zkarde�inin o�lu Mehmed Nebil Bey’in yazd�� tarih �iiriyle tespit edilmi�tir. Mezar�n�n Yenikap� Mevlevîhanesi bahçesinde oldu�u rivatyet edilir.

�EREF HANIM

Yâd eyleyip geçen demi kan a�las�n gönül
Âh eylesin ne çâre hemân a�las�n gönül

Su serpmek içün âte�-i kalb-i hazînime
Her vakt u her zamân amân a�las�n gönül

Bir öyle padi�âhdan ayr�ld�k âh âh
Bir ben de�il zemîn ü zamân a�las�n gönül

Yatd�kça zîr-i hâkde ol cism-i nâzenîn
Etsin siri�kin âb-� revân a�las�n gönül

Oldu nihân gözden o hur�îd-i saltanat
Yans�n bu dert ile dil ü cân a�las�n gönül

Etsek aceb mi ha�re kadar nâle vü bükâ
Olduk veliyy-i ni’metimizden felek cüdâ

Büyük Türk Klâsikleri C.8 S. 148
�EREF HANIM Terkibibent

-----------------------------------------------

KIT’A - �EREF HANIM

Beni h�fz eyle hatâdan yâ Rab
Bir dem ay�rma r�zâdan yâ Rab
Gerçi bî-ma’nâd�r ammâ suhanim
Sakla ta’n-� �u’arâdan yâ Rab

-----------------------------------------------

Al�nt�

14/10/2008 | Kategori: EDEB�YAT KONULARI | Yorum ( 0 ) Yorum yaz! Baglanti

S�ZC�KTE YAPI

---Sözcükte yap� konusundan ÖSS’de 1-3 soru gelebilir.
---Sözcükte yap� konusu dilbilgisi ö�renmenin temelini olu�turdu�undan önemlidir.
---Sözcü�ün yap�s� ile ilgili sorular”yap�ca ve biçimce “kavramlar�yla sorulur.

B�Ç�M B�LG�S�
*Türkçe sözcükler daima ( kök+yap�m eki+çekim eki ) biçiminde kurulurlar.
*Bir sözcük sadece kökten,kök+yap�m ekinden,kök+çekim ekinden olu�abilir. Yani yap�m ekleri daima kökten sonra ve çekim eklerinden önce yer al�r.

A-KÖK
Kök:Sözcü�ün anlaml� en küçük parças�na kök denir.
*Kökler isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere ikiye ayr�l�r.
Bas-k�n sar�-ard�m toz-luk kar-�lmak
Fk ik ik fk
*Türkçe’de hem isim hem de eylem kökü olarak kullan�labilen sözcükler vard�r.Bunlara “kökte� kök ya da ortak kök” ad� verilir.
Ac�-,kuru,boya,güven,sava�,bar��....
*Yans�ma sözcükler isim köküdür.
*Bir sözcü�ün kök olabilmesi için gövdesiyle anlamsal bir ba� içinde bulunmas� gerekir.Yani k�lavuz’un kökü k�l,otuz’un kökü ot, “bal�k”�n
kökü bal olamaz.
*Türkçe’de kökten önce ek gelmez. Bembeyaz,masmavi,dipdiri gibi peki�tirmeler bunun tek istisnas�d�r.
*Birle�ik sözcüklerin birden fazla kökü vard�r.
Gelebilirim,biraz,imambay�ld�...

Yap�m ekleri:Sözcüklerden yeni sözcükler türeten ya da sözcüklerin anlam� de�i�tiren eklere yap�m ekleri denir.
Addan ad yapan ekler:
-lik: odun-luk,ders-lik
-li: sü-lü,iç-li,öz-lü
-siz: dil-siz,ütü-süz
-ci: kale-ci,odun-cu,
-cil: ev-cil,k�r-ç�l,ben-cil
-ca: Alman-ca,çocuk-ça,
-da�: ses-te�,yol-da�,vatan-da�
-cek: oyun-cak,aile-cek
-iz: ik-iz,üç-üz

Addan eylem türeten ekler:
-le:ba�-la-,göz-le-,iz-le-
-lan:ev-len-,yol-lan-,kir-len-
-el:düz-el,az-al-,yön-el-
-er:sar�-ar-,mor-ar-,ak-ar-
-kir:hay-k�r-,tü-kür-,f��-k�r-
-se:önem-se-,umur-sa-,özüm-se-
-a-e:ya�-a-,tür-e,bo�-a-

Eylemden ad türeten ekler:
-me:dol-ma,oku-ma,ya�a-ma
-mek:biç-mek,yat-mak,a�la-mak
-i�:gör-ü�,sat-��,gül-ü�
-emek:bas-amak,kaç-amak
-ici:gör-ücü,bil-ici,tut-ucu
-inti:gör-üntü,gez-inti,çal-�nt�

ALINTI

14/10/2008 | Kategori: EDEB�YAT KONULARI | Yorum ( 0 ) Yorum yaz! Baglanti

<<�nceki Sayfa |1/80|Sonraki Sayfa>>

>> AT�LLA �LHAN

>> A�IK VEYSEL

>> AHMED AR�F

>> ABDURRAH�M KARAKO�

>> ATAOL BEHRAMO�LU

>> AHMET SEL�UK �LKAN

>> AHMET TELL�

>> AR�F N�HAT ASYA

>> AZ�Z NES�N

>> BED�RHAN G�K�E

>>BEDR� RAHM� EY�BO�LU

>> BEH�ET NECAT�G�L

>> CEMAL SAF�

>> CEMAL S�REYA

>> CAN Y�CEL

>> CAH�T SITKI TARANCI

>>ED�P CANSEVER

>> FAZIL H�SN� DA�LARCA

>> KARACO�LAN ��RLER�

>>�BRAH�M SADR�

>> MEHMET AK�F ERSOY

>> MEVLANA

>> MURATHAN MUNGAN

>> NAZIM H�KMET RAN

>> NEC�P FAZIL KISAK�REK

>> NURULLAH ATA�

>> ORHAN VEL�

>>�ZDEM�R ASAF

>>�MER HAYYAM

>> RIZA POLAT AKKOYUNLU

>> SEZA� KARAKO�

>>SUNAY AKIN

>> TURAN ERG�N

>>U�UR ARSLAN

>> �M�T YA�AR O�UZCAN

>>YAHYA KEMAL BEYATLI

>>YILMAZ ERDO�AN

>> YUNUS EMRE

>>YELDA KARATA�

>>YUSUF HAYALO�LU

>> TURAN ERG�N ��R K�TABI

>>RENG�N ALACAATLI

>>D�LEK KADIO�LU

>>�LET��M

Free chat widget @ ShoutMix

<div class="keski"> <a href="http://siiradresi.blogcu.com"> <img style="width: 250px; height: 200px;" src="http://www.lintukoto.net/english/demonstration/kuva.php?kuvaid=5&teksti=Siir+Adresi" class="kuva" alt="kuva.php?kuvaid=5&teksti=Siir+Adresi"></a><pre id="line1"><br></pre><a href="http://siiradresi.blogcu.com"> </a> </div> <p style="margin: 0px;"></p>

Ba�lant�lar

Antoloji Yetkili �air

Pardus007

Kategoriler :

Son Yaz�lanlar

HALK EDEB�YATI

EDEB�YAT TER�MLER�

T�RK EDEB�YATI -100 TEMEL ESER

100 TEMEL ESER

TÜRK EDEB�YATI

DÜNYA EDEB�YATI

D�VAN EDEB�YATI �A�RLER� ��RLER�

S�ZC�KTE YAPI

Ba�lant�lar

Kategoriler :

Son Yaz�lanlar

HALK EDEB�YATI

EDEB�YAT TER�MLER�

T�RK EDEB�YATI -100 TEMEL ESER

100 TEMEL ESER

TÜRK EDEB�YATI

DÜNYA EDEB�YATI

D�VAN EDEB�YATI �A�RLER� ���RLER�

S�ZC�KTE YAPI

Ba�lant�lar

D�VAN EDEB�YATI �A�RLER� ��RLER�